Co do zasady amortyzacji podlegają stanowiące własność lub współwłasność podatnika, nabyte lub wytworzone we własnym zakresie, kompletne i zdatne do użytku w dniu przyjęcia do używania budowle i budynki oraz lokale będące odrębną własnością, maszyny, urządzenia i środku transportu oraz inne przedmioty, których okres użytkowania jest dłuższy niż rok, są one wykorzystywane na potrzeby związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą albo oddane do używania na podstawie umowy najmu, dzierżawy lub leasingu.

Ustawy w zakresie podatków dochodowych (PIT i CIT) zakładają także szereg przypadków szczególnych odnośnie naliczania amortyzacji. W celu wyjaśnienia zasad działania metod określonych we wstępie założymy, że firma nabyła lub wytworzyła nowe środki trwałe, od których odpisy amortyzacyjne w całości stanowią koszty uzyskania przychodu.

Zanim przejdziemy do wyjaśnienia działania poszczególnych metod, należy wyjaśnić, że środki trwałe zostały podzielone na 8 grup w Wykazie środków trwałych. Wykaz ten stanowi załącznik do ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Ponadto w Klasyfikacji Środków Trwałych dokonano ich podziału na 10 grup:
0 – Grunty
1 – Budynki i lokale
2 – Obiekty inżynierii lądowej i wodnej
3 – Kotły i maszyny energetyczne
4 – Maszyny, urządzenia i aparaty ogólnego zastosowania
5 – specjalne maszyny, urządzenia i aparaty
6 – Urządzenia techniczne
7 – Środki transportu
8 – Narzędzia, przyrządy, ruchomości i wyposażenie
9 – Inwentarz żywy

Amortyzacji środków trwałych dokonuje się od ich wartości początkowej. Przeważnie jest to cena nabycia lub koszt wytworzenia. W skład ceny nabycia wchodzą natomiast: kwota należny zbywcy, koszty związane z zakupem naliczone do dnia przekazania środka trwałego do używania (m.in. koszty transportu, załadunku, wyładunku, ubezpieczenia, instalacji, opłat notarialnych itp.) pomniejszona o podatek od towarów i usług, chyba że nie stanowi on podatku naliczonego albo podatnikowi nie przysługuje obniżenie kwoty podatku należnego o podatek naliczony albo zwrot różnicy tego podatku.

Koszty wytworzenia obejmują z kolei cenę nabycia zużytych do wytworzenia środków trwałych: rzeczowych składników majątku i wykorzystanych usług obcych, kosztów wynagrodzenia za prace wraz z pochodnymi i inne koszty. Nie wlicza się tutaj natomiast wartości pracy własnej podatnika, jego małżonka i małoletnich dzieci, kosztów ogólnych zarządu, kosztów sprzedaży oraz pozostałych kosztów operacyjnych i kosztów operacji finansowych.