Rozpatrzmy następującą sytuację: 5 października 2010 r. przedsiębiorca wykonał usługę transportową dla swojego kontrahenta w Polsce. Wartość usługi została umówiona na kwotę netto 700 euro plus należny podatek VAT. Faktura za tę usługę została wystawiona 14 października 2010 r. a zapłata będzie miała miejsce dopiero w listopadzie 2010 r. Podatek VAT został na fakturze przeliczony na złote polskie po średnim kursie NBP z dnia poprzedzającego jej wystawienie, tj. 13 października. Po jakim kursie należy usługę tę ująć w księdze podatkowej (przychód) a po jakim w ewidencji sprzedaży VAT?

Art. 14 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej updof) stanowi, że za przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej, uważa się kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont. U podatników dokonujących sprzedaży towarów i usług opodatkowanych podatkiem od towarów i usług za przychód z tej sprzedaży uważa się przychód pomniejszony o należny podatek od towarów i usług. Należy przy tym pamiętać, że zapisy w księdze podatkowej dokonywane są w języku polskim i w walucie polskiej w sposób staranny, czytelny i trwały, na podstawie prawidłowych i rzetelnych dowodów (§12 ust. 1 rozporządzenia w sprawie prowadzenia księgi).

Przychody w walutach obcych przelicza się natomiast na złote według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania przychodu (art. 14 ust. 1a updof).

Co za tym idzie, aby wartość wykonanej usługi wykazać w księdze podatkowej, należy ją przeliczyć na złotówki, przy czym aby dokonać prawidłowego przeliczenia waluty na złotówki, konieczne jest określenie momentu uzyskania przychodu. W tym celu należy zastosować art. 14 ust. 1c updof. Przepis ten stanowi, że za datę powstania przychodu co do zasady uważa się (w zależności od tego, co nastąpiło pierwsze) dzień wydania rzeczy, zbycia prawa majątkowego lub wykonania usługi, albo częściowego wykonania usługi, nie później niż dzień:

1. wystawienia faktury albo
2. uregulowania należności.

W naszym przypadku usługa została wykonana 5 października 2010 r., faktura została wystawiona 14 października a zapłata nastąpi dopiero w listopadzie. W związku z powyższym przychód u naszego przedsiębiorcy powstał w dniu wykonania usługi, czyli 5 października 2010 r. Nie ma tutaj już znaczenia późniejsza data wystawienia faktury czy uregulowania należności. Do przeliczenia przychodu z euro na złotówki nasz przedsiębiorca powinien zatem przyjąć średni kurs NBP z dnia poprzedzającego dzień powstania przychodu, czyli 4 października 2010 r.

Zgoła inaczej jest w podatku od towarów i usług. Tutaj należy stosować art. 31a ustawy o VAT, który to mówi, że w przypadku gdy kwoty stosowane do określenia podstawy opodatkowania są określone w walucie obcej, przeliczenia na złote dokonuje się według kursu średniego danej waluty obcej ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski na ostatni dzień roboczy poprzedzający dzień powstania obowiązku podatkowego (ust. 1). Jeżeli jednak, zgodnie z przepisami ustawy lub przepisami wykonawczymi do ustawy, podatnik może wystawić fakturę przed powstaniem obowiązku podatkowego i wystawi ją w przewidzianym przepisami terminie (z czym mamy do czynienia właśnie w przypadku usług transportowych), a kwoty stosowane do określenia podstawy opodatkowania są określone w walucie obcej na tej fakturze, przeliczenia na złote dokonuje się według kursu średniego danej waluty obcej ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski na ostatni dzień roboczy poprzedzający dzień wystawienia faktury (ust. 2).

Dla potrzeb podatku VAT zatem nasz przedsiębiorca zastosuje kurs euro ogłoszony przez NBP z dnia poprzedzającego dzień wystawienia faktury, czyli 13 października. Należy przy tym pamiętać, iż obowiązek podatkowy od tej usługi powstanie w listopadzie 2010 r. (patrz art. 19 ust. 13 pkt 2 lit a) ustawy o VAT), a co za tym idzie, zostanie ona ujęta dopiero w rejestrze sprzedaży i deklaracji VAT za ten miesiąc.