Długo oczekiwana nowelizacja

W omawianej nowelizacji ustawodawca w sposób gruntowny doprecyzował kwestie związane z rozliczaniem podatku dochodowego z tytułu tzw. wymiany udziałów przez wspólników spółek kapitałowych będących osobami fizycznymi. Jak powszechnie wiadomo, były one przedmiotem licznych sporów z organami podatkowymi. Problemów tych nie rozwiązało także orzecznictwo sądów administracyjnych. Taki stan rzeczy oraz konieczność dostosowania regulacji polskich do dyrektyw unijnych wymagały zatem pilnej interwencji ustawodawcy.

Unijna dyrektywa a polska praktyka

Należy podkreślić, że postanowienia Dyrektywy 2009/133/WE znalazły odzwierciedlenie jedynie w ramach przepisów Ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (art. 12 ust. 4d i art. 16 ust. 1 pkt 8d). Z dniem 1 maja 2004 r. ustawodawca wyłączył bowiem z kategorii przychodów podatkowych wartość otrzymanych udziałów (akcji) w spółce zbywającej i w spółce nabywającej, w przypadku transakcji, których przedmiotem jest zbycie udziałów (akcji) jednej spółki kapitałowej innej spółce kapitałowej, oraz pod warunkiem że (m.in.):

• obie spółki podlegają opodatkowaniu w UE lub państwie należących do Europejskiego Obszaru Gospodarczego − spółka zbywająca otrzyma w zamian udziały (akcje) spółki nabywającej;
• spółka nabywająca uzyska bezwzględną większość praw głosu w spółce, której udziały (akcje) są zbywane.

Cytowany przepis z niezrozumiałych przyczyn nie znalazł wówczas swojego odpowiednika w regulacji dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych, co w praktyce powodowało opodatkowanie PIT-em płatników tego podatku dokonujących analogicznych transakcji wymiany udziałów. A trzeba zauważyć, że podobne przepisy obowiązujące w większości krajów UE (np. Francja, Irlandia, Finlandia, Portugalia) obejmują przywilejami wynikającymi z Dyrektywy 2009/133/WE także podatników będących osobami fizycznymi.

1 stycznia 2011: zmiany w PIT

Polski ustawodawca stosowną regulację w tym zakresie zawarł dopiero w dyspozycji przepisu art. 24 ust. 8a-8c Ustawy o PIT z mocą obowiązującą od 1.01.2011 r.
Ponadto do ustawy dodano załącznik nr 3 określający formy prawne podmiotów wymienionych w załączniku I część A wspomnianej dyrektywy, a do których przepisy o wymianie udziałów znajdują zastosowanie.

Cytowane przepisy korespondują odpowiednio z dyspozycją art. 23 ust. 1 pkt 38c określającego moment uwzględnienia w rachunku podatkowym wydatków poniesionych przez udziałowca (akcjonariusza) na nabycie lub objęcie udziałów w spółce nabywającej, w drodze „wymiany udziałów”; wydatki takie stanowią koszt uzyskania przychodów w przypadku odpłatnego zbycia udziałów (akcji) spółki nabywającej, ustalony zgodnie z pkt 38 i art. 22 ust. 1f Ustawy o PIT.

A w CIT?

Obecną treść art. 12 ust. 4d ustawy o CIT rozbito na dwie jednostki redakcyjne, z których jedna zawiera definicję transakcji „wymiany udziałów”, natomiast druga określa wyłącznie warunek odnoszący się uzyskania określonej ilości praw głosu w spółce nabywanej („której udziały są zbywane”). Jednocześnie określono, że podmioty transakcji (spółka nabywająca i spółka, której udziały są nabywane, oraz akcjonariusz) muszą podlegać w państwie członkowskim UE lub w innym państwie należącym do EOG opodatkowaniu od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania. Znowelizowane zostały także regulacje w zakresie sposobu ustalania kosztów uzyskania przychodów w przypadku zbycia udziałów (akcji) otrzymanych w wyniku wymiany. Dotychczasowe unormowania zawarte w art. 16 ust. 1 pkt 8d Ustawy o CIT dotyczą jedynie ustalania kosztów spółki, w przypadku gdy odpłatnie zbywa ona otrzymane udziały (akcje) spółki nabywającej. Koszty takie ustalane są dopiero w momencie zbywania otrzymanych (objętych) w wyniku „wymiany udziałów” (akcji) na poziomie „historycznych” wydatków. Oznacza to, że spółka ustala je na podstawie wydatków (kosztów) poniesionych na nabycie lub objęcie udziałów (akcji), które zbyła w ramach wymiany.